ALÝ KOZAN

yol uzar ne de olsa
uzadýkça kaçaðýn ömrü.....

1-

Yabancý olduðum bir ülkeye,bir þehre gelmedim sanki ; yorgunum, huzursuzum, uyuyamýyorum..
Ýnsanlar,insanlar,insanlar.... Benim ilgimi insanlar çekiyor, yaptýklarý binalar, sokaklar deðil. Lisan öðrenmeyi de en çok, bu renkli insanlarýn arasýna katýlmak için istiyorum galiba. Fakat tanýdýðým herkes, binalarý gösteriyor bana ; insanlardan ise korkuyorlar. Burada da insanlarýn ilk tepkisi (yakýnma þeklinde daha çok) tepkisiz olduðum yönünde. Paris’in binalarýnýn güzelliði karþýsýnda þaþýrýp kalmamý bekliyorlar. Þaþýramadýðýmý söyledim, tepkisizliðimin nedeni olarak.
Ben, beni þaþýrtan insanlarý seviyorum ; yazýk ki sayýlarý giderek azalýyor.

2-

Buranýn yerlisi olmadýðýmý anladým ; çünkü bugün, kursa giderken kayboldum.
Paris’i insanlara benzeterek sevmeye çalýþsam da olmuyor.

Çünkü Paris,güzel ama soðuk bir kadýn ;hiç kimsenin güldüremeyeceði....

3-

Sýnýfta bir ispanyol, heyecanla bana soruyor :
-Türklerin anadili de ispanyolca deðil mi ?
Kýsa süren bir afallamadan sonra :
-Evet evet, biz de ispanyolca konuþuyoruz hem de aksansýz.

4-

Dost baþa düþman ayaða bakar sözünün yanlýþ olduðunu bugün öðrendim: Çünkü Çinliler küçük ayaklý kadýnlarý güzel sayýyorlarmýþ. Hatta kadýnlar ayaklarýnýn küçük olmasý için, küçük yaþtan itibaren demir ayakkabý giyiyorlarmýþ. Ancak bu gelenek Mao tarafýndan yasaklanmýþ.

Birgün sýnýfta güzellik anlayýþýný konuþuyorduk, Çinli bir genç, benim için kadýnýn küçük ayaklýsý güzeldir deyince aklýmdan hemen þu cümle geçti: Yasak geleneðe iþlemiyor.

Gerçi ayný Çinli, Türkiye’de Maocular olduðunu söylediðimde; salak mý onlar diye tepki vermiþti. Neyse yine de, düþman ayaða bakar deyip kendi atalarýmýza sahip çýkalým dostlar…

5-

Varoluþ, yalnýzca acýlara indirgenebilse nasýl da kolaylaþýrdý her þey !
Tepeden týrnaða acýlarla dolu olmak !
Tanrýyý yatsýyan bir düþ bu...
(Samuel Beckett)

Kendime bir tabak salata hazýrladým ,bol sirkeli ve zeytinyaðlý. Birþeyler eksikti ya da birþeyler fazlaydý ki tadýný alamýyordum. Eksiklik nedir bilmiyordum ;hayýr hayýr,düzeltiyorum, tamlýk neydi ? Düþünmemek için çýrpýnýyorum, çünkü düþünmek, acýtýyordu. Ve acýlarýmdan kurtulmak için her þeyi denemeliydim. Ýþtahsýzdým. Zorlanarak da olsa yedim hepsini. Bulaþýklarý yýkadým. « çoðul düþler acýlarýmýn kýlýfý » dizesiyle baþlayan bir þiiri yazmaya koyuldum. Yazmak istemiyorum ,çünkü  yazmak... Sonra böyle bir dizeyi yýllar önce yazdýðýmý hatýrladým. Hatýrlamak istemiyorum, çünkü hatýrlamak. Uyuyabilseydim bel ki kaçabilirdim. Uyuyabilmek için her þeyi yaptým, ýlýk süt dahil. Hayýr hayýr ,söz konusu deðildi kendimden ayrýlýþým ya da kendime dönüþüm. Bu hal günlük bir þeydir dedim, gelir geçer. Cümle kendini tamamladý ;hayat da öyle. Duymamýþlýktan geldim. Uyuyabilmek için her þeyi yaptým.

Uyandýðýmda her yerim tutulmuþtu , sabaha kadar bir inþaatta çalýþmýþçasýna. Aynaya bakmadým. Kahvaltý yapmadým. Sokaða attým kendimi. Fakat o eksiklik. Sanki bir yaným evde uyuyordu hâlâ. Geri döndüm ve koca harflerle yazdýðým þu notu, kapýya yapýþtýrdým :

RAHATSIZ ETMEYÝN!!!

(Meraklýsýna: Paris’de  2001-2004 arasý tutulan

günlük tarzýnda kýsa yazýlar .

Bir kýsmý Kýrklar Dergisinde yayýmlandý.

Devamý sadece burada yayýnlanacak .)

Ali Kozan

6-

Ya Rab, yüreðim kibirlenmedi, ve gözlerimi yükseltmedim
ve büyük iþler yolunda yürümedim,
ne de benden üstün olan þaþýlacak islerde.
Anasý kucaðýnda sütten kesilmiþ çocuk gibi,
gerçek canýmý yatýþtýrdým ve susturdum ;
caným bende sütten kesilmiþ çocuk gibidir.
( Zebur-131. Mezmur)

þu yaprak nasýlda nazlý nazlý düþüyor dalýndan. þu kedi nasýl bir iþtahla karýþtýrýyor çöpleri. birileri evine gidiyor, evinden dönüyor birileri. býçaðýný büyük bir hýþýmla saplýyor hasmýna zaman, gelip çýkarýyor o býçaðý kendini kahraman sanan. þu yaprak kadar zevk almadým mý mevsimlerden, þu kedi kadar acýkmadým mý hiç. hiç ellerime bulaþan kaný kutsamadým mý. yoksa ellerinin sýcaklýðý mýydý evim. üþüyen bir kuþ pencereme bu yüzden kondu demek, bu yüzden yavruladý ve bu yüzden kovamadým o kuþu penceremden. ne zor þeymiþ kanatlarýmýzý fark etmek, ah ne kadar da kirliyiz derken… yaðmur yýkar Paris’i aralýklarla, sýklýkla seviþir komþularým vakitli vakitsiz. sessizliði bozan haz, kuþu ürkütmez. seviþmek için döner demek evine birileri, birileri öldürmek için kendini. baðýrmak istersin, çýðlýðýný yutmak daha kolaydýr ve de daha anlaþýlýr. bu ben deðilim iþte, sesi yarlarda kaybolan; kýrýk aynalarda arayan öteki yarýsýný yüzünün demek, nafiledir. yaprak dalýndan kopar, kuþ kanatlanýp gider. sen çay içmeye gelirsin vakitli vakitsiz ,bir paket sigarayla… ben çýkarýp güler yüzlü bir kelime veririm sana, sözlüðümden…

sustum ve ukdelerinizi büyüttünüz içinizde
sustum ve ukdelerim büyüdü içimde
susturulduk ve her sey dönüstü bir ukdeye...

7-

Öðrendigim ilk fransýzca cümle : « J’ai faim. »( açým.)
Sokaklarda diz çökerek dilenenlerin ellerindeki tabelalarda yazýyordu. Dilenenler de, alýþtýðým dilencilerden deðildi. Çünkü Türkiye’de dilenenler,genelde bir sakatlýklarý olan düþkün kiþilerdi. Buradakiler ise, sýhhatleri yerinde genç veya orta yaþlý, evsiz barksýz kiþiler.
Fakir bir toplumdan geldiðimin bilincindeyim , çünkü ülkemde iki þey kýskanýlýr : zengin düðünleri ve zengin cenazeleri. Büyük bir arzudur, bu ikisine sahip olmak.Bu da, karýnlarýmýzýn guruldamasýndan öte bir açlýðýmýzýn olduðunu ortaya koyuyor.
Sonra, sözcükleri düþündüm :
Zengin sözcüðünün eþanlamlýsý olarak ‘varlýklý’ sözcüðü aklýma geldi sadece.
Fakir deyince ; fukara, parasýz, düþkün, yoksul, çulsuz, muhtaç sözcükleri jet gibi geçtiler beynimden.
Sonra, sözcüklerle toplumsal sýnýflar arasýndaki iliþki üzerine okuduklarým aklýma geldi.
Sonra... Sonrasý yok iþte...

8-

Göçebe olmak ne güzel þey dedim kendi kendime. Sonra hep bir yerlere yerleþebilmek için çýrpýnmamýz geldi aklýma. Yerleþik olmanýn sancýsý sonra. Paris’e geleli aylar oldu, ama bavulumu açýp dolaba yerleþtirmedim. Her an buradan çekip gidebileceðim hissiyle, eþyalarýmý bavuldan alýp tekrar bavula yerleþtiriyorum. Her an bir yerlere gidebileceðin zannetmek ne güzel. Bunun bir zan olduðunu bilmek ne acý…

Göçerlerin, uykularýnda bile yürüdüklerini düþünmek ne güzel… yol ne güzel….

9-

 Türkiye büyük bir tarihe sahip, amenna. Ancak bu büyüklüðe yaraþýr þekilde tanýnmadýðýný da burada anladým. Ýþte Türkiye üzerine düþünceler:

-         Türkler Arapça yazýyor hala deðil mi? Soran, bir anayasa profesörü.

-         Türkiye’yi tabii ki iyi tanýyorum. 4 kadýnla evlenilebiliyor ya, en çok bu yanýný seviyorum. Anlamadýðým, dört kadýnýn ayný evde nasýl kaldýðý. (Yüzünde hýnzýr bir gülümsemeyle bir Fransýz, üniversite öðrencisi. Tabii ki erkek…)

-         En büyük komþunuz Suudi Arabistan, tabii en çok da onlardan etkilenmiþsiniz deðil mi?. (Soran, Ýspanyol.)

-         Türkler Avrupa’ya girmesin diye atalarýmýz yüzyýllarca savaþtý. Þimdi kendi ellerimizle kapýlarý açmamýz düþünülemez.( Avusturya, Yunan ittifaký bir grup öðrenci, AB Hukuku dersinde.)

-         Türkler, Ermenileri, Kürtleri,Rumlarý kestiler (ifade aynen böyle). Þimdi de Avrupa’yý iþgal edecekler. (Alman, bir konferansta, öðretim görevlisiymiþ. Adamýn söylemi öyle sert ve netti ki, ben bile Türklerden korktum)

Meðer Avrupa’da  yaramaz çocuklar hâlâ, ‘ Türkler geliyor ‘ diye korkutuluyormuþ.. Ali Kozan

                 Masanýn üzerine bir elma koydum.

 Fanzin genel kullanýmýyla, ‘fanatik’ ve ‘magazin’ kelimelerinin kýsaltýlmasýndan oluþmuþ bir kelimedir. Kýsaltýlan bu iki kelime dahi kimlik ve kültür çaðrýþýmlarý yaparken  fanzinlerin kimler tarafýndan sahiplenildiðine baktýðýmýzda, bu çaðrýþýmlarýn somutlaþtýðýný görmek mümkün. 70’ lerde ilk örneklerini görmeye baþladýðýmýz fanzinler,  80li ve 90’lý yýllarda oldukça yaygýnlaþmýþ; büyük kentlerin dýþýnda küçük Anadolu þehirlerinde de fanzin dergicilik yankýsýný bulmuþtu.  Ýlk bakýþta hep muhalif kimliklerin sesi olarak egemen olana bir karþý duruþ geliþtirme çabasý ya da, daha doðrusu, bu kaygýya bile girmeden egemen olana karþý bir çýðlýk görümündeydiler.

Hemen belirtelim, fanzin her daim kentli bir çýðlýk olma iddiasýnda olmuþtur. Fanzinlerin kentlerde üretilmesinin bu çýðlýða elbette ki etkisi yadsýnamaz; çünkü kent öncelikle egemen olana alternatifler geliþtirme mekaný olmuþtur bizde. Ancak kentler kurulsa da kentleþmeyi beceremediðimizden,  o malum arada kalmýþlýk sendromu fanzinlerin yakasýna da yapýþmýþtýr. Fanzinlerin çýðlýðý da arada kalmýþ bir çýðlýkdýr; egemen olanla alternatifleri arasýnda gidip gelen. Arada kalmýþlýk yasal edebiyat  ve dergilerinde de tespit edilse de yasal edebiyatla, kaçak vuruþan edebiyat damarý olarak fanzinin önemli bir farký vardýr: Yasal edebiyat çýðlýk atsa da yine otoritelerinden, egemen olandan, hatta alternatiflerinden bu çýðlýklarýnýn yankýlarýný toplayarak büyür. Fanzin ise arada kalmýþlýðý dahil egemen olana, hatta alternatiflerine çýðlýklarýyla küfür edip geçer çoðu zaman. Küfreden elbette küfrünün yankýlarýna kulak asmaz.  

 Fanzin, basitçe iki kelimenin kýsaltýlmasý olarak önümüzde dursa da, ülkenin yaþadýðý malum kimlik bunalýmýnýn her derecede yansýdýðý ve bu yansýmalarýn   fotokopiyle çoðaltýlarak yaygýnlaþtýrýldýðý alternatif kültür ve kimlik üretim araçlarýdýr. Yani en azýndan böyle bir görünüm arz ediyorlar. Anarþistler, radikal solcular, islamcýlar, milliyetçiler, rock ve havy metal müzik  fanatikleri, homoseksüeller, anti militaristler ve aklýnýza gelebilecek egemen kültür ve kimliklerce zaman zaman ‘ ucube’ sayýlan grup, kültür ve kimlikler kendilerine ifade yolu olarak çoðu zaman fanzini seçmiþlerdir. Fanzinin söyleyecekleri þeyler olan ve bunlarý yasal mekanlarda dillendiremeyen gruplarýn sesi olmasýnda, elbette ki siyasi ve kültürel deðiþimlerin her daim rolü olmuþtur. Hatta zamanýnda ‘ucube’ sayýlan kimlik ve kültürlerin bazýlarý zamanla,  hatta zaman zaman egemen olma zevkini de tadarak; yelkenleri suya indirmiþ, kalabalýða karýþmýþ ve hatta kalabalýðýn adý olmuþlardýr. 80-90’lý yýllarda fanzinlerin çoðalmasý ve yayýlmasýnda o dönemdeki siyasi deðiþimlerin etkisi büyüktür. Cumhuriyet döneminde büyük siyasi deðiþimler, her zaman ilk saldýrýyý kimliklere yaparak kendi deðiþimlerini pekiþtirmiþlerdir. Bütün ‘kaka’ kabul edilen þeyleri bertaraf ederek, egemen basit bir kültür ve buna uygun bireyler yaratmak ilk düsturu olmuþtur efendilerin. Çok kültürlülük, çok kimliklilik önce temelleri saðlam olmayan bir tevhide sürüklenmiþ bu kavramlarýn içi boþaltýldýktan sonra da tekrar parçalara bölünmüþtür.

Seksen sonrasý her alanda hissettiðimiz ‘aynýlaþtýrma’ operasyonuna karþý  tepki fanzin görünümünde çýktý karþýmýza. Kendini ‘farklý’ gören ve olduðu gibi yaþama koþullarýný talep eden her  grup, kimlik, kültür kendine bir fanzin edindi. Yeraltýndan ilerleyen bir muhalefet, bir direniþ olma özelliði ön plana çýkýyordu fanzinlerin; kentin ara sokaklarýný, varoþlarýný, hayatýmýzýn çýkmazlarýný sahiplenerek.  Kentin her köþesinde ummadýðýnýz bir anda siyah-beyaz bir fotokopi elinize tutuþturulabilirdi; sunulan dünyanýn bir parçasý size denk düþtüðünde o fotokopiyi saklar hatta çoðaltýr, veya yýrtýp atar ve o dünyanýn renklerine arkanýzý dönerdiniz. Egemen olan üzerinde etkisi çok hissedilmiyordu ya fanzin üretiminin, kendini kýyýda hissedenler üzerinde etkisi küçümsenemeyecek kadar büyüktü.  Fanzinler sayesinde  Türkiye’de yeraltý edebiyatý geliþmese de, yeraltýndan ilerleyen ve arada yeryüzüne çýkarak küfreden bir muhalefetin varlýðýný hissediyorduk... Fanzin üretim,  elma kurdumuz olarak sahipleneceðimiz tek adayýmýzdý belki de...

2000’li yýllarda  fanzin giderek etkisini kaybetti. Aynýlaþtýrma operasyonu, özellikle  medyayý kullanarak son vuruþu yapma safhasýna geldi. Kimliklerimize, kültürümüze yapýlacak bu vuruþla nakavt olacaðýz belki de; sorun yenilmek deðil, asýl üzücü olan  bu yumruðun acýsýný  bizden sonrakilere iletememek, anlatamamak. Acý sanatsal üretiminin en büyük atar damarlarýndandýr çünkü. Fanzin alternatif bir üretimdir her þey den önce, ancak o üretimde sokaklardan çekilmiþtir. Bütün ara sokaklar ana caddelerin kaderine baðlanmýþtýr artýk; daha doðrusu,  bütün kentler artýk ana caddelerden oluþmaktadýr . Ana caddelerde ise üretim yoktur; sadece egemen kültürün türetilmesinin ve yaygýnlaþtýrýlmasýnýn telaþý vardýr.

Þimdi elma kurdumuz olarak neyi sahipleneceðiz? Ya da kendini elma kurdu olarak hissedenler,  kendilerine mekan olarak nereyi seçecekler? Ýnternete çekilen fanzinler artýk elma kurdu olabilme özelliklerini kaybetmiþlerdir. Aslýnda fotokopi olarak çýkan fanzinler de , içeriklerine baktýðýmýzda, bu özelliklerini koruyamamýþlar;  muhalif ses olma özelliklerini bir kenara býrakýp  ana caddelerde kaybolmuþlardýr. Hem internet hem de fotokopi fanzinlerde aynýlaþmanýn sýzýsýný hissederken, bu sýzýnýn da aynýlaþtýðýný görüyoruz. Yani artýk fanzinler de  fotokopiyle veya internetteki mekanlarýyla, birbirlerine benzemekte hatta birbirlerini kopyalayarak tekrar etmektedirler. En belirgin deðiþim ise, fanzinler artýk kentleri mekan olarak seçmiyorlar; ancak eskisine göre daha kentli bir dil kullanýyorlar.

Çeliþkiler ve arada kalmýþlýk duygusu bu ülke insanýn kaderi. Bu yüzden fanzin üretimden umudumu kesmiþ deðilim; muhalif diline ve kimliðine dönecektir ya da yeni bir dil ve kimlik geliþtirerek varlýðýný sürdürecektir. Ya elma kurdumuzu bulduðumuz zanný...

Kaçacak yerimiz kalmadý, kendimizi huzurlu hissedeceðimiz mekanlarýmýz yok. Kapana sýkýþmýþ hissiyle, varlýðýmýzý korumak güdüsüne saplanýp kalmýþ durumdayýz. Sanki sokakta karþýlaþtýðýmýz  bütün yüzler ayný; yazýlanlar, resimler, filimler bir þeyleri tekrar edip duruyor sanki. Sanki mevsimi geldi de derimizi deðiþtiriyoruz. Parmak izlerimizin bile aynýlaþtýðýndan þüpheleniyoruz bir yandan ; derinleþen farklýlýklarýmýzýn kaosundan korkuyoruz öte yandan. Kent üzerimize üzerimize geliyor ; arada kalmýþlýk duygusu hala dipdiri. Peki elma kurdunun huzuru nerede? Ya da bu ülke de elma kurdu olmak mümkün mü ki...                  

2006

Ali Kozan

      Hece Dergisi'nde yayýmlandý.

Ýnsan, hayvan ile Üstüninsan arasýnda gerili duran bir iptir, uçurumun üzerinde duran bir iptir. Nietzsche

Þu malum uçurum meselesi… Kitapçýlarý gezmeyi sever misiniz, bilmem. Benim en büyük zevklerimden biridir, kitapçýlarda vakit geçirmek... Þiir reyonundan baþlayýp, tek tek bütün reyonlara söyle bir göz atarým; ayakta duramaz hale gelinceye kadar, bazen kitapçýnýn sabrýný denercesine, kitapçý kapanana kadar... Bir de kitap alacak param yoksa, deðmeyin keyfime…

Belki de bütün yazarlarýn katil olduðu savý doðrudur, belki de ben kendi katilimi aramaktayým. Ya da þöyle denebilir: Herkes kendi katilini aramaktadýr; kimi kitapçýlarda kimi sokaklarda vs... Belki de ben, bir uçurumu arýyorum, yo yo bir uçurumun yankýsýný... Nietstche "Ne isen o ol!" derken, kendisinin bir uçurumun yankýsý olduðunu biliyor muydu?. Belki de o gerçekten bir uçurumdu, onun takipçileri o uçurumun yankýsý. Nietzsche'nin hasta yataðýnda çekilmiþ fotoðraflarýný görünce, sadece su geldi aklýma: Ýnsan ne kadar da zavallý ve çaresiz, ölümün karþýsýnda… Ve gözlerindeki o ifade, sanki gerçek uçurumu görmüþ olmanýn korkusu sadece... Sanki son bir sey söylemek istiyor, tüm çýlgýnlýðýný özetlemek için:

Herkes kendi uçurumuna dönüþsün…

Bir yazarý seçmek, bir kitabi raftan, o kitaplarýn arasýndan çekip almak; gelip durmak gibidir bir uçurumun kenarýnda… Uçuruma kadar gelmeyi göze almýþ biri, neden birden bir kararsýzlýða düþer, durup þöyle bir baktýðýnda manzaraya... Uçuruma dönüþmek veya durup kenarýnda uçurumun yankýsýný dinlemek. Tereddüt. Bir kez düþtü mu bu kararsýzlýk çemberine sanki bütün direncinizi, gücünüzü kaybedersiniz… Hani boþluðun sizi içine çekmesi var ya... Hani bir kitabý sondan okumaya baþlamak var ya... Hani bir dizenin günlerce beyninizde gezinmesi var ya... Bütün bunlar bir uçurumun kenarýnda volta atan bir mahkumun davranýþlarýndan baþka nedir? Evet bu son cümle belki de hayati özetlemektedir...

Belki de yazarlarýn katil olduðu doðrudur. Belki de ben, beni uçuruma itecek birini aramaktayým… Belki de…

II

Yeni bir þehre taþýndýðýmda, hastanelerin, karakollarýn, okullarýn yerlerini öðrenmeden, kitapçýlarýn yerlerini öðrenirim... Bu bana hapishaneye götürülürken kaçma plânlarý yapan mahkumlarý hatýrlatý-yor... Ama sunu tekrarlýyorum kendi kendime: Bir hapishaneden kaçýp bir diðerine yerleþiyoruz... Üstelik özgürlük... Neyse...

Paris'te de hemen kendime bir kitapçý seçip orayý mekan eyledim... Üstelik oturarak kitap okuma olanaðý bile var... Züðürt tesellisi yani...

Güncel Fransýz edebiyatý, roman aðýrlýklý bir edebiyat... Her yýl yerli ve çeviri olmak üzere üç bin civarýnda roman basýlmakta. Çevirilerin bolluðu dikkatimi çekiyor, zengin devlet olmak bir baþka diyorum. Arap edebiyatýndan, Uzak Doðu edebiyatýndan, Avrupa edebiyatýndan, anlayacaðýnýz dünyanýn hemen hemen her ülkesinden önemli yazarlarýn çevirilerini bulmak mümkün... Aslýnda ne büyük bir zenginlik bir ülke kültürü için... Düþünsenize hep açlýkla andýðýmýz bir Somali'den veya haritada bulmakta güçlük çektiðimiz Fildiþi Sahili'nden ya da Mao ve karatesi dýþýnda ilgilenmediðimiz Çin'den çeviriler bulmak ne büyük zevk...

Bu durum biraz kafamý bozmadý deðil, tabii yine Türkiye'yi düþününce... Neden biz bunlarý yapamýyoruz. Neden býrakýn Uzak Doðu'yu, komþularýmýzýn edebiyatýndan bihaberiz... Mesela Ýran edebiyatýndan, Türkiye'de bulamadýðýmýz birçok ismin çevirisi mevcut... Hatta Ýbni Arabi, Ýmam Gazali, Ýbni Sina, Mevlana, Ýbni Hazm vs... Ýslam Felsefesi'nden çeviriler... Neyse bu sorunun siyasi ve ekonomik boyutlarýný þöyle bir kenara koyalým…

Þiire gelince. Galiba þiirin bu yüzyýl için kaderi; okunmamak... Açýkçasý Türkiye'deki kadar þiir de üretilmiyor... Ama þiir kitaplarý basýlýyor, romanlar kadar sattýðý da söylenemez... Kitapçýdan öðrendiðime göre, en çok aþk þiirleri antolojileri ile eski þairlerin kitaplarý talep görüyormuþ... Edebiyat dergilerinde de öyle bizdeki gibi her sayýda 8-15 þiir yayýnlanmýyor… Mesela þiir dergisi olmasýna raðmen Aujourd'hui Poème dergisinin Aralýk sayýsýnda, üþenmedim saydým, sadece 5 þiir yayýnlanmýþ; bunlarýn da ikisi bir kitaptan alýntý...

Konu dergilerden açýlmýþken... Malum bizde iki kiþi bazen tek kiþi bile kendi baþýna dergi çýkarýyor. Bu da dergilerin çokluðu, içeriklerin boþluðu sorununun Türk edebiyatýnýn gündeminden düþmemesine sebep oluyor... Dergi çokluðunun bir týkanmýþlýkla da ilgisi var elbette... Neyse, geçelim, uzun konu...

Paris'te bir gazete bayiine girdiðinizde (Dergiler genelde kitapçýlarda deðil gazete bayilerinde satýlmakta.) gözünüze sadece birkaç edebiyat dergisi çarpýyor... Aslýnda her konuda dergi de bulmak mümkün: Bahçývanlýk, sanat, müze, koleksiyon, avcýlýk, çiftçilik, bilim, gezi, siyaset vs. dergileri.

Edebiyat dergilerine dönersek:

Magazine Litteraire 19. yüz yýlýn baþlarýndan beri çeþitli yazarlar vasýtasýyla tartýþýlan 'edebiyat ve homoseksüellik'i Aralýk sayýsýnda bütün yönleriyle ortaya koymuþ...

Lire: Aslýnda edebiyatla uðraþan herkesin kafasýna takýlmasý gereken bir soruya cevap arýyor Aralýk-Ocak sayýsýnda: Klasik eser nedir, modern eser nedir? Klasik modern tartýþmasýný sürdürürken asil önemli soruyu da sormadan edemiyor: Gelecek yüzyýlda klasik diye neleri okuyacaðýz? Ayrýca Fransa'da 2003 yýlý içinde yayýlan eserlerden ilk 25 iyi eseri belirlemiþ... Hemen belirteyim, birinci, Philippe Claudel'in Les Ames Grise (Gri Ruhlar) isimli romaný… Gri olumun ya da zamanýn grisi deðil, kötülüðün grisi… Birinci Dünya Savaþý'nda geçen biraz karanlýk bir roman…

La Quinzaine Littéraire : 15 günde çýkan edebiyat gazetesi seklinde... Aralýk sayýsýnda, Henri Michaux, Italo Calvino, Picasso üze-rine yazýlar bulunuyor...

Lecteur/Ecritur: Ýlk roman nasýl yazýlýr, nasýl yayýnlanýr: Ýþte size önemli bir konu: Ýlk kitap, ilk yayýnlama tecrübesi... Aralýk sayýsýný iþgal etmiþ durumda...

Aujourd'hui Poème: Her yerde bulunabilen tek þiir dergisi; þiirden çok þiir ve þairler üzerine yazýlar yayýnlanýyor. Benimse gözüme çarpan, algýda seçicilik galiba, hiç sevmediðimden olsa gerek þiir yarýþmalarýnýn duyurularý, tam 15 duyuru... Ödüller mi, 750 ile 2000 Euro arasýnda para veya yayýnlama vaatleri...

III

Ölüm ve Þair...

Ekim ayý Jean Cocteau'nun (1889-1963) kýrkýncý ölüm yýl dönümüydü. Bu nedenle birçok edebiyat dergisi onun hakkýnda yayýnlar yaptý. Ayrýca tüm eserleri tekrar yayýnlandý.

Aslýnda Jean Cocteau, iyi Fransýz þairleri sayýlýrken adý geçmeyen bir þair. Gerçi ona sadece þair demek de haksýzlýk olur, çünkü sanatýn hemen hemen her dalýnda at koþturmuþ. Þöyle denilebilir: Cocteau þair, yazar, eleþtirmen, tiyatro oyuncusu, senaryo yazarý, sinema oyuncusu, ressam… Ancak her fýrsatta þairliðini öne çýkarmayý denemiþ. Bütün ürünlerinin temelinde de þiirin ilhamý mevcut, belki de sürrealizme yakýnlýðýnýn en büyük sebebi de bu ilham. Zaten ona göre bir þair her þeyi yapabilme becerisine sahiptir: "Ailelerin kotu seyleri kastederek kullandýklarý su cümleyi sairler için söylemeli-yiz; bir sair herþeyi yapabilme becerisine sahip olmalýdýr. Çünkü þairler toplumsal düzeni rahatsýz ediyorlar. Onlar sistemi bozuyorlar, kol kola girip dans etmeyi engelliyorlar, uyuyanlarý irkilterek uyandýrýyorlar. Onlar oyunun kurallarýnýn deðiþmesinde ýsrar ediyorlar…"

Daha dokuz yaþýndayken babasýnýn intihar etmesi, onun eserlerinde intiharýn ve kanýn iki temel konu olmasýnýn baþlýca sebebi olsa gerek ( Ýlk filmi Le Sang d'un Poéte - Bir Þairin Kaný). Kýþkýrtýcýlýðýn da iki temel konusudur zaten; ölüm ve kan... Bu kadar seyi bir arada yapan bir insan, ya bir þeyden kaçýyordur, ya da acelesi vardýr yasamak adýna... Ama o hep bir suçluluk psikolojisiyle yasamýþ... Bunu da Le Testemente d'Orphée (Orphée'nin Vasiyeti) filminde, hayali bir jürinin önüne çýkarak sorar "Söyleyin, suçlu muyum, suçsuz mu?" Bir yargýç ayaða kalkar ve baðýrýr : "Suçlusun, bütün suçlardan sen sorumlusun"...

Belki de doðrudur: Bütün sanatçýlar, iþlenen bütün suçlardan sorumludur… Bu suçluluk duygusu, belki de sadece yaþýyor olmaktan kaynaklanmaktadýr…

Oysa Filistin'de yaþamla ölüm arasýnda ince bir çizgi mevcuttur... Ölüm duygusu her gün ama her gün kendini hissettirir. Evet bir iþgale karþý bir direniþ vardýr ama, bu ayný zamanda hayata, onun acýmasýzlýðýna da karþýdýr... Ýþte Mahmut Derviþ böyle bir ortamdan çýkýp gelen ama aþktan, mutluluktan bahsetmeyi de ihmal etmeyen Filistinli bir direniþ þairi.

Ýþte son kitabý Murale (Duvara Asýlý) ile ilgili Magazine Litteraire de yayýnlanan bir söyleþisinden alýntýlar:

"Murale'in tamamý, özel varoluþsal bir deneyimin yankýsýdýr. 1998 yýlýnda bir kalp krizi sonrasý ameliyat olmak zorunda kaldým; aðrý kesicilerin etkisiyle tamamen sayýklamalarla karþý karsýya kalmak… Karýþýk, bulanýk düþüncelerim bir yerden baþka bir yere gidiyordu, sayýklamalarýmýn bir bölümünü þiir sahiplendi. Bu ölüm düþüncesi deðil, ölümle savaþmaktý.

Bir seyler birikmiþ olmalýydý ki, hastaneden çýktýktan bir yýl sonar yazmaya baþladým. Bu kitabin benim son kitabim olacaðýný düþünüyordum. Bu yüzden bütün þiir biçimlerini seferber ettim. Ölümün yegane konusu olmamasý için uðraþtým. Sonuçta kitap yaþamýn övgüsüne dönüþtü. Kitabin ismi Murale'de (Duvara Asýlý) ise Ýslam öncesi Araplarýn þiirlerini Kâbe duvarlarýna asmalarýndan etkilendim. Bu kitap benim ürünlerimin özetidir, okumaya bu kitapla baþlanabilir, bu kitapla bitirilebilir...
......
Þiirlerimde çok düzeltme yaparým. Yeniden okumalar kötü yönlerin elenmesini saðlar.

Ben bana benzemeyen bir þiiri aramaktayým…

Ölümle yasam arasýnda,zaman yok; zaman geçmiyor. Bu bir þimdisizlik ve mekansýzlýk. Sonsuzluk belki de... Bütün hayat hikayemi tekrar gördüðüm bir anda bilinçaltý kendi dilini buldu: Þiirsel ilham. ......

Fakat sýrt sýrta verip Þaron hükümetiyle, Filistin yönetimini gönderilebilir mi? Þaron ve Arafat ayný sorumluluklara mi sahipler? Ýsrailli entelektüeller kurbaný kýnama eðilimi içindeler.

Baþlýca sorun þu ki; biz iþgal edilmiþ bir halkýz. Daha ne verebiliriz? Verecek hiçbir þeyimiz yok artýk!!!

Hiçbir þey tamamen öldürülemez. Sadece ruhlar vardýr. Görüntüleri ve mekanlarý deðiþtiren. Murale."


Yani kýsacasý… Þu malûm uçurum meselesi….

(Aralýk 2003, Paris)

             Ali Kozan

            Lika Edebiyat